Vì thế tuần qua, tại TP.HCM, nhiều tổ chức, doanh nghiệp từ EU, Hoa Kỳ đã đến Việt Nam giới thiệu Dự án Public - Private Partnership (PPP), qua một buổi hội đàm nhằm cùng phía Việt Nam phát triển bền vững cá tra/basa. Buổi hội đàm đã diễn ra trong hai ngày từ 10-12/11/2009 tại TP.HCM.

Ngành phát triển nhanh nhất nhưng chưa bền vững

Cá tra cá basa Việt Nam phát triển mạnh ở vùng ĐBSCL, được xem là một trong những sản phẩm thủy sản nuôi trồng chủ lực. Theo Globefish, sản lượng sản phẩm chủ lực này tại Việt Nam đã tăng nhanh chóng và đạt tỷ lệ tăng đến 9%/năm. Năm 2008 Việt Nam xuất khẩu 640 ngàn tấn  và thu được 1,45 tỷ USD (tăng 66% về sản lượng và 48% về lợi nhuận so 2007). EU hiện là thị trường chính cho cá tra/basa Việt Nam, chiếm 1/3 tỷ trọng về sản lượng lẫn lợi nhuận trong tổng thị trường xuất khẩu của hai loại cá trên.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Hảo, Viện Nghiên cứu nuôi trồng thuỷ sản (RIA 2) cho biết, cá tra/basa Việt Nam có hệ thống canh tác độc nhất trên thế giới, sản xuất đạt tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong ngành nuôi trồng thủy sản, hơn 90% được chế biến và xuất khẩu sang hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ với giá cả phù hợp nên ngày càng được thị trường thế giới chấp nhận. Năm 2009 Việt Nam lên kế hoạch tăng sản lượng thêm 1,5 triệu tấn cá tra/basa.

Tuy nhiên, vào cuối năm 2008, sự sụt giảm kinh tế thế giới đã làm giảm tốc độ tăng trưởng, người nuôi đang chịu tình trạng giá cá sụt giảm và đang cố cầm cự, không bổ sung thêm nguồn cá.

Bên cạnh đó, theo Thứ trưởng Bộ NN-PTNN Lương Lê Phương, dù đang phát triển mạnh, song cá tra/basa vẫn tồn tại ba vấn đề. Thứ nhất, phát triển quá nóng, phát triển không theo quy hoạch nên số lượng đôi khi quá nhiều, vượt nhu cầu tiêu thụ của một số thị trường (Đức, Tây Ban Nha, Nga, Ai Cập, Italia…). Thứ hai, vẫn còn một số trại giống sử dụng kháng sinh bị cấm, không đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm  (sản xuất thủ công, chụp giật, chạy theo lợi nhuận…). Thứ ba, hiện cá tra, cá ba sa Việt Nam vẫn chưa có chỗ đứng vững chắc trên thị trường thế giới, thậm chí mặt hàng này còn phải bán dưới tên thương hiệu của nước khác.

Vì thế theo các chuyên gia, việc cấp thiết hiện nay là cần có một chiến lược trong việc nâng cao ngành nuôi trồng thủy sản thương mại và chuỗi giá trị, có nghĩa là cần cải tiến công nghiệp sản xuất cá tra/basa ở ĐBSCL sao cho phát triển bền vững về mặt xã hội, môi trường để tăng giá trị sản phẩm, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân và cung cấp ra thị trường sản phẩm cá tra/basa bền vững, nhất là cho xuất khẩu.

Mặt khác, việc phát triển chưa bền vững của cá Việt Nam cũng là mối quan ngại của những thị trường đang nhập khẩu sản phẩm cá từ Việt Nam, nhất là đối với những nhà nhập khẩu. Họ sợ sẽ mất đi nguồn cung cấp thực phẩm quan trọng này và kèm theo đó là bớt đi lợi nhuận từ kinh doanh cá ở Việt Nam.

Dự án Hợp tác công - tư

Vì thế, tháng 9/2009, một nhóm các DN tư nhân của EU và Hoa Kỳ, Tổ chức Liên minh thủy sản toàn cầu (Global Aquaculture Alliance), Tổ chức Hợp tác kỹ thuật Đức (GTZ), Tổ chức Thương mại Hà Lan (IDH), Metro Group, Tổ chức Động vật hoang dã thế giới (Mỹ) đã ký một thỏa ước thể hiện sự ủng hộ và ý định hợp tác xây dựng, thực thi Dự án Hợp tác công - tư (Public - Private Partnership - PPP) cho sự phát triển bền vững cá tra/basa tại Việt Nam. Dự án này nhằm mục đích nâng cao năng lực cho các nhà sản xuất tại Việt Nam để thực hiện quản lý chuỗi cung cấp và sản xuất cá tra/basa bền vững.

Để xây dựng nội dung dự án PPP, các tổ chức trên đã triển khai một buổi hội đàm với sự tham gia của các bên liên quan tại Việt Nam nhằm giới thiệu ý tưởng xây dựng mối quan hệ hợp tác này, thảo thêm những chi tiết cho sự hợp tác và cùng thiết kế chương trình triển khai như khung thời gian, các hệ thống canh tác, phạm vi địa lý, kinh phí, trách nhiệm…

Buổi hội đàm đặt dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Bộ NN-PTNN Lương Lê Phương và các chuyên gia đến từ các tổ chức như GTZ, IDH, WWF, Metro Group…, đại diện các Sở NN-PTNN các tỉnh thành có nhiều sản lượng cá tra/basa như An Giang, Bến Tre, TP Cần Thơ, Sóc Trăng…, các DN xuất khẩu - tiêu thụ cá tra/basa như Anova Food HCMC, Anvifish, Vĩnh Hoàn, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP)…

Trong buổi hội đàm, bên cạnh việc được cung cấp thông tin thiết thực về hoạt động của ngành cá tra/basa Việt Nam, đại diện các tổ chức trên và đại biểu phía Việt Nam đã chia sẻ với nhau về tầm nhìn cùng các phương pháp tiếp cận cho sự phát triển bền vững, các nguyên tắc, tiêu chí của Dự án PPP. Theo đó, dựa trên các tiêu chí, nguyên tắc của PPP, các đơn vị sản xuất, chế biến ở địa phương sẽ hợp tác với các thương nhân, các công ty chế biến, các nhà bán lẻ EU… dưới sự hỗ trợ của cơ quan phát triển ở Đức và Hà Lan, triển khai phương pháp nuôi trồng bền vững cho cá tra/basa.

Ông Joost Oorthuizen, Giám đốc Tổ chức Thương mại bền vững Hà Lan cho biết, mục đích hội đàm là giúp cho các đại biểu trong và ngoài nước có cái nhìn tổng quan về sự cần thiết và mục tiêu của mối quan hệ hợp tác được đề xuất. Sau đó, các bên liên quan sẽ thảo luận tính khả thi của phương án đề ra, tập trung soạn thảo chi tiết và liệt kê những điều kiện tiên quyết, các yêu cầu để đạt được kết quả.

Báo VEN